No. 10 Otoriteye Başvurma Safsataları argumentum ad populum
Grup Baskısı Safsatası
İngilizcesi: Bandwagon
Herkes oradan alıyor, çünkü herkes oradan alıyor.
Herkes Şükrü’nün tezgâhından aliyi. Demek en iyisi onunki.
Kalabaliğa bak, kesin ucuzdur!
Kalabalık diye herkes oradan aliyi. Domatese bakan yok.
Nedir?
Bir şeyi çok kişi yapıyor ya da inanıyor diye doğru saymak. Kalabalık, doğruluğun ölçüsü değil; sadece kalabalığın ölçüsü.
Kalıbı
- Çoğu insan X’e inanıyor / X yapıyor.
- Öyleyse X doğru / iyi.
Neden tutmaz?
İnsan sürüyü takip edecek şekilde kuruludur; genelde işe de yarar. Ama kalabalık çoğu zaman kendi kendini besler: kuyruk uzun diye kuyruğa girilir, kuyruğa girildikçe kuyruk uzar. Dünya bir zamanlar düz sanılıyordu; milyonlar yanılabilir, hep beraber yanılır.
Nasıl yakalarsın?
- “Herkes”, “milyonlar”, “en çok satan”, “bütün dünya” kelimeleri.
- Kanıt yerine sayı var; ama sayı insanı sayıyor, doğruyu değil.
- Katılmayınca cevap: “Sen mi biliyorsun, herkes mi?”
Ne dersin?
“Herkes öyle diyor olabilir; peki neden?” Kalabalık bir gerekçe söyleyemiyorsa kalabalık sadece kalabalıktır. Bir de şunu sor: “Herkes yanılsaydı nasıl anlardık?”
Safsata olmadığı zaman
Çoğunluğun görüşü, başka bilgin yokken makul bir başlangıçtır: bilmediğin bir şehirde dolu lokantaya girmek akıllıcadır. Uzmanların çoğunluğu ise bambaşka bir şey; o kalabalık kanıta bakmış insanlardan oluşur. Safsata, kalabalığı kanıt sanmak.
Örnekler
- Reklam“Türkiye’nin en çok satan yoğurdu.” En çok satan, en iyi demek değil; en çok reklam demek olabilir.
- Sosyal medya“Bu videoyu on milyon kişi izledi.” On milyon kişi bir kediyi de izler.
- Okul“Bütün sınıf bu dershaneye gidiyor.” Sınıfın nereye gittiğini gösterir; dershanenin kalitesini değil.
- Alışveriş“Herkes bu telefonu alıyor.” Herkesin ihtiyacı seninkiyle aynı mı?