No. 27 Kategori Hataları
Bütünleme Safsatası
İngilizcesi: Composition
Parçalar güzel, demek ki bütün güzel. Kazana bak.
Balık güzel, baklava güzel. İkisini bir kazana at, iki kat güzel olur.
Mantık sağlam! Ben de karpuz getireyrum!
Parça parça güzel olan, bir arada güzel olmayi Fadime. Ha bunu köpek bile yemez.
Nedir?
Parçaların özelliğini bütüne taşımak: her parça hafifse bütün hafiftir, her oyuncu iyiyse takım iyidir, her malzeme lezzetliyse yemek lezzetlidir. Bazen doğru, çoğu zaman değil; bütün, parçaların toplamından başka bir şeydir.
Kalıbı
- A’nın her parçası X özelliğine sahip.
- Öyleyse A’nın kendisi de X özelliğine sahip.
Neden tutmaz?
Bazı özellikler toplanır: her parça kırmızıysa bütün kırmızıdır. Bazıları toplanmaz: her tuğla hafiftir, duvar ağırdır; her oyuncu yıldızdır, takım dağınıktır; her malzeme lezzetlidir, karışım berbattır. Parçalar bir araya gelince birbirini etkiler; safsata, bu etkileşimi yok saymak.
Nasıl yakalarsın?
- “Her biri… öyleyse hepsi…” kalıbı.
- Parçalar tek tek övülüyor; bir araya gelince ne olacağı hiç sorulmuyor.
- Özellik toplanabilir mi diye bakılmamış: ağırlık toplanır, uyum toplanmaz.
Ne dersin?
“Bu özellik toplanıyor mu?” diye sor. Sonra bir araya gelmeyi konuş: “Parçalar birbirini nasıl etkiliyor?” Karşı örnek hazır: tüy hafiftir, bir kamyon tüy değil.
Safsata olmadığı zaman
Toplanan özelliklerde çıkarım geçerlidir: her parça çelikse bütün çeliktir, her parça bir kiloysa on parça on kilodur. Fark, özelliğin türünde. Bütünün parçalarından farklı davranıp davranmayacağını bilmiyorsan, bilmediğini kabul et.
Örnekler
- Futbol“Her mevkiye ligin en iyisini aldık, şampiyonluk kesin.” On bir yıldız bir takım etmez.
- İş“Her departman kendi işini mükemmel yapıyor, demek şirket mükemmel.” Departmanlar birbirini beklerken müşteri gitti.
- Alışveriş“Bu bilgisayarın her parçası en iyisi.” Parçalar birbirine uymazsa en iyi parçalar en kötü bilgisayarı yapar.
- Aile“Hepimiz sakin insanlarız; bayramda bir araya gelince de sakin oluruz.” Olmuyor.